![\"\"](\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/d44db00f3c2d6ad8241eb795115cff1196d4e2a5-1439701737-55d01ae9-360x251-1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Wa\u0127da mill-ewwel affarijiet li kien g\u0127amel Eddie Fenech Adami wara li fl-10 ta’ Mejju 1987 tela’ t-tara\u0121 tal-Ber\u0121a ta’ Kastilja kienet li j\u017cur diversi bliet kapitali Ewropej. U minnufih beda’ x-xog\u0127ol kbir li kellu jwassal biex Malta to\u0127ro\u0121 g\u0127al kollox mi\u017c-\u017cminijiet tal-purtiera tal-\u0127adid ta’ Dom Mintoff u ta’ Karmenu Mifsud Bonnici. Parti minn dan ix-xog\u0127ol kien li Malta turi lill-gvernijiet Ewropej li fit-tmun tag\u0127ha m’g\u0127adx hemm mexxejja kkalzrati mal-ideolo\u0121ija u li issa kellha mexxej li wie\u0127ed seta’ jorbot fuqu.<\/p>\n
Dan kellu jkun il-bidu.<\/p>\n
Jidher li hemm u\u0127ud li mo\u0127\u0127hom biss biex jag\u0127tu stampa qarrieqa ta’ dak li se\u0127\u0127 fil-pajji\u017c fis-snin 70 u 80. Lil dawk li twieldu wara l-1987, hemm min irid li jpin\u0121ihom b\u0127ala snin li ma kienux daqshekk koro\u0127 daqskemm jiftakru li kienu missierijiethom. Issa je\u0127tie\u0121 nifhmu li fil-konfront ta’ numru ta’ figuri stori\u010bi tul il-medda ta\u017c-\u017cmienijiet, g\u0127andna nsibu kemm ammiraturi kif ukoll revi\u017cjonisti. Maximilien Robespierre kellu ntenzjonijiet tajbin. Fi \u017cmien Benito Mussolini, l-ferroviji kienu ja\u0127dmu fil-\u0127in. Mao Zedong ra li kul\u0127add ikollu skutella ross biex jitrejjaq. Karmenu Mifsud Bonnici kien so\u010bjalista awtentiku.<\/p>\n
I\u017cda l-verit\u00e0 hi li, tiftakar x’tiftakar mis-snin 80, fis-sena 1987 Malta ma kienitx pajji\u017c fdat mill-komunit\u00e0 internazzjonali.<\/p>\n
Kien Dom Mintoff li ra kif g\u0127amel biex g\u0127amel bsaten fir-roti kemm fela\u0127 fil-Konferenza dwar is-Sigurt\u00e0 u l-Koperazzjoni fl-Ewropa. Dan ukoll se\u0127\u0127 fi \u017cmien li fih Mintoff kien \u010beda l-infrastruttura tas-sigurt\u00e0 Maltija lil Mu\u2019ammar Gaddafi, politiku ie\u0127or li d-dinja kienet t\u0127ares lejh b’\u010bertu suspett.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/27c502eaca8579f18148718c2da50a34759375305-1300438620-4d831e5c-620x348-1.jpg\")
<\/p>\n
Malta setg\u0127et kellha jew setg\u0127et ma’ kellhiex x’taqsam mal-ka\u017c Lockerbie<\/em>. I\u017cda kienet \u010bertament tat daqqa t’id lil Gaddafi meta l-Punent kien irrea\u0121ixxa vjolentement g\u0127at-terrori\u017cmu tieg\u0127u. In-\u201cnon-allinjament\u201d kien i\u017colana minn ma’ kul\u0127add. U naffarna wkoll lil tal-Kunsill tal-Ewropa min\u0127abba r-rekord negattiv fejn g\u0127andhom x’jaqsmu d-drittijiet tal-bniedem. Kien tort tal-inkompetenza tag\u0127na li, meta se\u0127\u0127 il-\u0127tif tal-Egypt Air,<\/em> kienu ntilfu \u0127ajjet tant persuni. Fl-1987, Malta kienet we\u0127idha.<\/p>\n Fl-1987, il-gvern il-\u0121did ta’ Eddie Fenech Adami ried jibda’ pa\u0121na \u0121dida u ried juri lid-dinja li minn dakinhar ‘il quddiem Malta kienet ser tkun pajji\u017c li wie\u0127ed seta’ jafda\u0127 u jorbot fuqu.<\/p>\n L-g\u0127aqal kien wassal g\u0127all-\u0127sad u fl-1989 l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika kienu g\u0127a\u017clu lil Malta biex tospita laqg\u0127a g\u0127olja li simbolikament difnet lill-Gweera l-Bierda. Ftit xhur wara,\u00a0 l-Papa \u0120wanni Pawlu II \u017car Malta u tkellem dwar il-“vokazzjoni Ewropea” tag\u0127ha. Il-kuntest ta’ dik i\u017c-\u017cjara storika ta’ sikwit jintnesa’: din se\u0127\u0127et fi \u017cmien li fih ir-re\u0121imi ta’ wara l-purtiera tal-\u0127adid fl-Ewropa tal-Lvant kienu qed jaqg\u0127u wie\u0127ed wara l-ie\u0127or u fost dawn kien hemm ir-re\u0121im li kien qed ja\u0127kem pajji\u017c il-Papa stess – il-Polonja. Din l-ewwel \u017cjara papali f’Malta tat bidu g\u0127ar-riabilitazzjoni ta’ Malta f’g\u0127ajnejn id-dinja.<\/p>\n G\u0127al\u017cmien pjuttost twil, dan ma kienx bi\u017c\u017cejjed. Xahar wara \u017c-\u017cjara tal-Papa, Malta applikat formalment biex tissie\u0127eb fil-Komunit\u00e0 Ewropea (illum i\u0121\u0121ib l-isem Unjoni Ewropea). Dak i\u017c-\u017cmien l-atmosfera f’Malta kienet wa\u0127da ottimista: is-snin koro\u0127 ta’ bejn 1971-1987 kienu g\u0127addew u kien wasal \u017cmien il-\u0127sad.<\/p>\n I\u017cda ma kellux ikun. Meta fl-1995 il-Komunit\u00e0 Ewropea fet\u0127et il-bibien tag\u0127ha biex jissie\u0127bu aktar stati membri, kienu ssie\u0127bu l-Awstrija, l-Isvezja u l-Finlandja. In-Norve\u0121ja u l-Isvizzera g\u0127a\u017clu li ma jissie\u0127bux. U Malta, minkejja l-\u0127e\u0121\u0121a li kellha, t\u0127alliet tistenna’ fuq l-g\u0127atba. Xi stati membri kienu tal-fehma li Malta ma kienitx pajji\u017c serju bi\u017c\u017cejjed: ma setg\u0127etx tittie\u0127ed bis-serjet\u00e0 min\u0127abba \u010b-\u010bokon tag\u0127ha u, min\u0127abba dak li kien se\u0127\u0127 fl-img\u0127oddi, ma setg\u0127etx ti\u0121i fdata.<\/p>\n Il-Maltin \u0127adu g\u0127alihom bil-kbir u fl-1996, l-ewwel \u0127a\u0121a li kien g\u0127amel il-Prim Ministru l-\u0121did Alfred Sant kienet li jiffri\u017ca l-applikazzjoni ta’ Malta biex tissie\u0127eb fl-Ewropa.<\/p>\n I\u017cda mbag\u0127ad f’Malta se\u0127\u0127 dak li \u0127add ma kien stenna’ li kien ser ise\u0127\u0127. Fl-1998 Malta re\u0121a’ bdielha u re\u0121g\u0127et \u0127abbtet fuq il-bibien tal-Unjoni Ewropea u bil-mod il-mod sal-2004 sabet postha fi \u0127danha.<\/p>\n Il-politika barranija ta’ Malta mill-2013 ‘l quddiem irridu\u010biet lill-pajji\u017cna fi stat tal-furbani. Il-li\u0121ijiet tar-Renju Unit jikklassifikaw lil Malta b\u0127ala \u0121urisdizzjoni finanzjarja ta’ riskju g\u0127oli fejn jid\u0127lu l-\u0127asil ta’ flejjes ma\u0127mu\u0121in u l-iffinanzjar tat-terrori\u017cmu. Ji\u017cbalja bl-ikra\u0127 min jipprova jnaqqas is-severit\u00e0 u s-serjet\u00e0 ta’ dan kollu.<\/p>\n B\u0127allikieku dan ma kienx bi\u017c\u017cejjed issa qed in\u0127ejju biex niddikjaraw dritt fuq \u017cona ekonomika esklussiva fil-Mediterran \u010aentrali i\u017cda fl-istess waqt m’a\u0127niex lesti li nerfg\u0127u r-responsabbilt\u00e0 li nsalvaw li min ikun fil-periklu li jeg\u0127req f’din i\u017c-\u017cona. Il-li\u0121ijiet internazzjonali qed nippruvaw ng\u0127aww\u0121uhom kemm nistg\u0127u u ninterpretawhom kif jaqblilna. Nitkellmu favur l-integrazzjoni re\u0121jonali g\u0127ax nafu li nistg\u0127u naqilg\u0127u lira i\u017cda rridu n\u017commu f’idejna d-“dritt” li pajji\u017ci o\u0127rajn nisirquhom minn dak li suppost hu dovut lilhom f’dawk li huma taxxi.<\/p>\n Ara ma tmorrux ta\u0127sbu li l-gvern ta’ Malta nidem wara li g\u0127en lill-mexxejja tar-re\u0121imi ta’ pajji\u017ci b\u0127all-Azerbaj\u0121an, Venezwela u Angola biex ja\u0127bu l-\u0121id tag\u0127hom u fl-istess waqt ta l-kenn u l-appo\u0121\u0121 lil Iranian biex jo\u0127loq bank Ewropew biex ikun jista’ jaqdihom. U Malta g\u0127adna sal-lum tirrifjuta li tressaq fil-qorti lil kull min kien imda\u0127\u0127al f’dawn ir-reati kriminali.<\/p>\n Din hi r-ra\u0121uni wara d-de\u010bi\u017cjoni li ttie\u0127det mill-gvern biex jinbieg\u0127u passaporti lill-membri tal-oligarkija ta’ Vladimir Putin u lil \u0127allelin o\u0127rajn u baqa’ jinsisti li jag\u0127mel dan quddiem il-qorti internazzjonali bi “dritt”.<\/p>\n Fi kliem ie\u0127or, lid-dinja qieg\u0127din ng\u0127idulha li “A\u0127na Furbani”: ma nag\u0127mlux biss dak li g\u0127andna nag\u0127mlu. Nag\u0127mlu dak li nistg\u0127u g\u0127ax \u2018Malta l-ewwel u qabel kollox\u2019.<\/p>\n Id-differenza mil-lum hi li fl-1987 kien tfassal pjan biex tinbeda’ pa\u0121na \u0121dida b’risq ir-rijabilitazzjoni ta’ Malta. In-non-allinjament kellu jitwarrab i\u017cda n-newtralit\u00e0 kellha tin\u017camm. Kellha tin\u017camm distanza rispettabbli minn mal-Libja u fl-istess \u0127in ji\u0121u m\u0127arsa l-interessi kummer\u010bjali tal-pajji\u017c. Kellha tinfeta\u0127 l-ekonomija, kellhom ji\u0121u \u017carmati t-tariffi u l-kontrolli fuq il-kambju. Kellna nimpenjaw ru\u0127na favur il-valuri tal-Kunsill tal-Ewropa u ner\u0121g\u0127u nirrispettaw id-drittijiet tla-bniedem. Kellna wkoll nibdlu l-li\u0121ijiet tag\u0127na biex stajna nissie\u0127bu fil-Komunit\u00e0 Ewropea mal-ewwel okka\u017cjoni li ti\u0121ina.<\/p>\n I\u017cda minkejja l-fatt li kien tfassal pjan \u010bar, Malta damet mill-1987 sal-2004 biex infdiet\u00a0 f’g\u0127ajnejn id-dinja (b’pawsa li kwa\u017ci kienet katastrofika fl-1996).<\/p>\n Li kieku fl-1987 Eddie Fenech Adami qal li kellu jdum 17 il-sena biex seta’ jaqta l-frott, bosta partitarji kienu jarawh b\u0127ala pjan impossibbli li jse\u0127\u0127.<\/p>\n X’g\u0127andu jkun il-pjan fi\u010b-\u010birkostanzi tal-lum? G\u0127andna nirristrutturaw l-ekonomija biex din ma tibqax ti\u0121i msejjsa fuq taxxi baxxi? G\u0127andna niggarantixxu l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem g\u0127all-immigranti? G\u0127andna nressqu fil-qorti l-bankiera korrotti u lill-mafju\u017ci? M’g\u0127andniex nibqg\u0127u nbieg\u0127u l-passaporti?<\/p>\n Le. G\u0127allinqas dak huwa s-sinjal li \u0121ej minn na\u0127a tal-Oppo\u017cizzjoni li ta’ sikwit tfakkarna li li “unika alternattiva g\u0127al tal-Labour”.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/fb3b1fe7c5973b81db8a7e0f44ab21ea722978a1-1590066448-5ec67d10-960x640-1.jpg\")
<\/p>\n