{"id":111164,"date":"2022-08-17T10:25:57","date_gmt":"2022-08-17T08:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/manueldelia.com\/?p=111164"},"modified":"2022-08-18T11:19:30","modified_gmt":"2022-08-18T09:19:30","slug":"il-flus-fejn-marru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/2022\/08\/il-flus-fejn-marru\/","title":{"rendered":"Il-flus fejn marru?"},"content":{"rendered":"<p><img class=\"aligncenter size-full wp-image-111133\" src=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png.jpeg\" alt=\"\" width=\"684\" height=\"430\" srcset=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png-200x126.jpeg 200w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png-300x189.jpeg 300w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png-320x202.jpeg 320w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png-400x251.jpeg 400w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png-600x377.jpeg 600w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/20-21_emanuel_delia_deborah_schembri_alexis_callus_cyrus_engerer_stipends.png.jpeg 684w\" sizes=\"(max-width: 684px) 100vw, 684px\" \/><\/p>\n<p>Id-de\u010bi\u017cjoni tal-Junior College li jippermettu lill-istudenti li jtemmu l-kors ta&#8217; studji tag\u0127hom f&#8217;livell avvanzat fuq medda ta&#8217; erba&#8217; snin minflok sentejn u dan sabiex ikunu jistg\u0127u jaqilg\u0127u x&#8217;jieklu g\u0127all-familji li jiddependu minnhom, hi \u0121usta.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Hawn familji li mhumiex ila\u0127\u0127qu u li l-po\u017cizzjoni finanzjarja tag\u0127hom ma tippermettilhomx li j\u0127allu lil uliedhom ta&#8217; 16-il sena jattendu l-iskola fuq ba\u017ci full time. Tajjeb li niftakru li t-tag\u0127lim huwa b&#8217;xejn, it-trasport lejn u mill-iskejjel huwa b&#8217;xejn, l-u\u017cu tal-libreriji u tat-tag\u0127mir ie\u0127or huwa b&#8217;xejn u l-e\u017camijiet u \u010b-\u010bertifikati huma b&#8217;xejn. G\u0127alkemm il-kotba u materjal ie\u0127or g\u0127at-tag\u0127lim mhumiex b&#8217;xejn, parti mill-\u0127las g\u0127alihom jinqata&#8217; mill-istipendju li jit\u0127allas lill-istudenti kollha.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">G\u0127alkemm l-istudenti tas-Sixth Form ma jit\u0127allsux paga daqs dik li jaqilg\u0127u li kieku kienu ja\u0127dmu, g\u0127andhom l-opportunit\u00e0 li jaslu sal-universit\u00e0 ming\u0127ajr ma joqog\u0127du jiddejnu.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Hekk kif wie\u0127ed jirrifletti xi ftit, g\u0127andu wkoll jinteba\u0127 li r-ra\u0121uni li \u010berti familji ma jippermettux lil uliedhom ta&#8217; 16-il sena jistudjaw fuq ba\u017ci full time hi li dawn ikunu msallbin finanzjarjament.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Ma nafx jekk id-diri\u0121enti tal-Junior College flewx din il-problema jew le u jekk fehmux x&#8217;wassal g\u0127al din il-problema. Dawn jidher li \u0121ibdu l-konklu\u017cjoni li fost dawk li jkollhom jag\u0127\u017clu bejn l-istudju fuq ba\u017ci full-time jew impjieg li g\u0127alih il-kwalifiki ta&#8217; skola sekondarja jkunu bi\u017c\u017cejjed, hemm numru minn dawn li g\u0127alkemm g\u0127andhom kwalifiki bi\u017c\u017cejjed biex isegwu kors fil-Junior College, xorta wa\u0127da qed jag\u0127\u017clu li ja\u0127dmu flok ikomplu bl-istudji tag\u0127hom.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><a href=\"https:\/\/timesofmalta.com\/articles\/view\/junior-college-offer-four-year-courses-saying-many-students-work.974741\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Skont rapport li xxandar fit-<em>Times of Malta<\/em> tal-lum, din id-de\u010bi\u017cjoni ttie\u0127det biex titnaqqas it-tbatija ekonomika.<\/a> Je\u017cistu familji f&#8217;Malta li jiddependu mid-d\u0127ul ta&#8217; wlied li, g\u0127ax ikunu g\u0127alqu s-16-il sena, it-tkomplija tal-istudji ma tkunx baqg\u0127etx obbligatorja. \u0126amsin sena ilu, familji kienu jib\u017cg\u0127u li jbatu l-\u0121u\u0127 kemm-il darba kienu jonqsu li jibag\u0127tu lil uliedhom ta&#8217; 12-il sena biex ja\u0127ilbulhom il-mog\u0127o\u017c.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Ri\u010berka profonda g\u0127andha tikxef ra\u0121uni o\u0127ra g\u0127ala tfal ta&#8217; 16-il sena mhumiex qed jag\u0127\u017clu li jkomplu jistudjaw fid-dinja tal-lum. A\u0127jar aktar flus milli inqas: g\u0127adhom je\u017cistu familji li lill-edukazzjoni ma jag\u0127tuhiex bi\u017c\u017cejjed valur li ti\u0121\u0121ustifika skola full time g\u0127al \u017cmien li jmur lil hinn mill-perijodu obbligatorju li matulu wie\u0127ed jista&#8217; je\u0127el xi multa jekk lil uliedu jonqos li jibg\u0127athom l-iskola. G\u0127ad hawn bosta familji li jidhrilhom familji li l-edukazzjoni terzjarja hi biss \u0127ela ta&#8217; \u017cmien u li jkun aktar jaqbel jekk uliedhom jimpjegaw ru\u0127hom jew ja\u0127dmu fin-negozju tal-familja.<\/p>\n<p>Jekk dan tassew huwa l-ka\u017c, jidher hawn differenzi bejn is-sentiment li j\u0127ossu studenti ta&#8217; 16-il sena fil-konfront tal-istudju u s-sentiment li j\u0127ossu l-\u0121enituri tag\u0127hom. I\u017c-\u017cg\u0127a\u017cag\u0127 jaf ikunu jridu jkomplu jistudjaw imma jkunu jistg\u0127u jag\u0127mlu dan biss jekk isibu mod kif jikkombinaw l-istudju mad-d\u0127ul ta&#8217; paga.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M&#8217;g\u0127andniex xi ng\u0127idu, il-\u0127las tal-stipendju j\u0121ib mieg\u0127u \u010berti problemi. Mhuwiex mod effi\u010bjenti li bih wie\u0127ed jista&#8217; jinvesti fl-edukazzjoni g\u0127aliex bosta huma dawk li parti ja\u0127luh f&#8217;affarijiet li qajla jg\u0127inu lill-istudenti fl-istudji tag\u0127hom. Madankollu huwa attentat biex ittaffi xi ftit mill-problemi li jnaffru li xi studenti milli jkomplu bl-istudji tag\u0127hom: diffikultajiet finanzjarji tal-famiji tag\u0127hom jew differenzi fil-valuri ta\u017c-\u017cg\u0127a\u017cag\u0127 u tal-\u0121enituri tag\u0127hom.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Il-valur tal-istipendju tant naqas li ma tantx twassal bih. I\u017cda fil-bidunett, meta kien jiswa aktar, l-istipendu kien ta li\u017c-\u017cg\u0127a\u017cag\u0127 livell ta&#8217; awtonomija finanzjarja u kien bi\u017c\u017cejjed biex aktar familji jkunu f&#8217;po\u017cizzjoni li jippermettu lil uliedhom biex ikomplu jistudjaw. Kien bi\u017c\u017cejjed biex jippermettilhom jag\u0127mlu l-kapri\u010b\u010b, kif kienu jarawh xi familji, li jkomplu jistudjaw.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Grazzi g\u0127all-istipendju, in-numru ta&#8217; studenti li jattendu l-Universit\u00e0 sploda &#8216;l fuq i\u017cda xorta bqajna lura fir-rata ta&#8217; \u017cg\u0127a\u017cag\u0127 li jkomplu jistudjaw wara li jag\u0127lqu s-16-il sena. G\u0127ad hawn wisq studenti li ma jkomplux bit-tag\u0127lim malli dan ma jibqax obbligatorju.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Il-Junior College qed toffri lill-istudenti g\u0127odda li jista&#8217; jwassal biex titnaqqsilhom il-pressjoni li w\u0127ud minnhom i\u0127ossu biex ma jkomplux jitg\u0127allmu. Madankollu din is-sitwazzjoni mhix issib tarf tal-problema.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Jidhirli li jkun a\u0127jar li kieku kellna ng\u0127ollu l-et\u00e0 tal-iskola obbligatorja sat-18-il sena biex b&#8217;hekk nag\u0127tu sentejn aktar ta&#8217; studju, ta&#8217; tag\u0127lim vokazzjonali u ta&#8217; apprendistat strutturat.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Ma nistax nifhem kif u g\u0127aliex g\u0127adna no\u0127or\u0121u bl-isku\u017ci tas-seklu l-ie\u0127or biex ni\u0121\u0121ustifikaw il-fatt li \u017cg\u0127a\u017cag\u0127 ta&#8217; 16, 17, 18-il sena mhumiex ikomplu bl-istudji tag\u0127hom fuq ba\u017ci full time. Mhux xieraq li t-tbatija ekonomika ta&#8217; \u010bertu familji nippruvaw insibu tarfha billi n\u0121ieg\u0127lu lil uliedhom ta&#8217; 17-il sena ma jkomplux bl-istudji fuq ba\u017ci full time u dan bil-g\u0127an li jaqilg\u0127u l-flus biex jg\u0127inu l-\u0121enituri u lil \u0127uthom biex ila\u0127\u0127qu mal-ispejje\u017c sal-a\u0127\u0127ar tax-xahar.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Il-verit\u00e0 hi li sa g\u0127oxrin sena ilu, il-pajji\u017c kellu bi\u017c\u017cejjed flus biex ji\u017cgura li dan ma ji\u0121rix. Meta l-gvern Laburista tal-1997 ried ine\u0127\u0127i l-\u0127las tal-istipendji u jissostitwihom ma&#8217; self ta&#8217; flus g\u0127all-istudenti, kienu qabbdu lil tal-One TV (Super One dak i\u017c-\u017cmien) biex ji\u0121bed filmat ta&#8217; studenti libsin nu\u010b\u010balijiet tax-xemx tad-ditta jew b&#8217;mobiles f&#8217;idejhom u dan biex jippruvaw ibellg\u0127uha li l-istipendji kienu biss \u0127ela ta&#8217; flus u li g\u0127alhekk il-gvern kellu ra\u0121un li jne\u0127\u0127ihom.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Jista&#8217; jkun li l-istudenti li setg\u0127u jixtru nu\u010b\u010balijiet tax-xemx tad-ditta kienu se jkomplu jistudjaw xorta wa\u0127da, bl-istipendji jew ming\u0127ajrhom, g\u0127ar-ra\u0121uni li l-\u0121enituri tag\u0127hom kienu komdi bi\u017c\u017cejjed jew kienu jemmnu fil-valur tal-istudju u li, akkost ta&#8217; kollox, ma kinux ser i\u0127alluhom jieqfu mill-istudji tag\u0127hom.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u010aertament kien hemm o\u0127rajn li n-nu\u010b\u010balijiet tax-xemx tad-ditta jew il-mobiles (li kienu g\u0127adhom o\u0121\u0121ett rari fl-1997) lanqas biss kienu jo\u0127olmu bihom i\u017cda setg\u0127u biss ikomplu jistudjaw bis-sa\u0127\u0127a tal-fatt li l-istat kien qed jipprovdilhom dak is-sussidju.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Dak i\u017c-\u017cmien, l-istat kellu l-flus, u issa qed ikollna na\u010b\u010bettaw ir-realt\u00e0 li se jkollna nbiddlu r-regolamenti biex lit-tfal ta&#8217; 16-il sena nippermettulhom jo\u0127or\u0121u ja\u0127dmu g\u0127ax inkella ser ikollhom jieqfu jistudjaw g\u0127al kollox.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Napprezza li l-ekonomiji jafu jimxu &#8216;l quddiem u jafu jmorru lura. I\u017cda hu proprju hawn li qed tinkixef il-gidba tas-suppost miraklu ekonomiku li se\u0127\u0127 mill-2013 &#8216;l hawn. Fl-a\u0127\u0127ar g\u0127axar snin \u0127assarna s-sbu\u0127ija ta&#8217; pajji\u017cna, spi\u010b\u010bajna b&#8217;soqfa ji\u0121\u0121arrfu fuq in-nies biex ikun jista&#8217; jinbena bini enormi bieb ma&#8217; bieb mag\u0127na, serqulna l-veduti tal-kampanja u tal-ba\u0127ar b&#8217;appartamenti g\u0127oljin li \u0127add ma jg\u0127ix fihom, \u0127ammi\u0121na isem pajji\u017cna bil-\u0127asil tal-flus tal-kriminali, \u017cidna l-popolazzjoni bi kwa\u017ci terz billi \u0121ibna \u0127addiema barranin. Dan kollu f&#8217;isem l-aqwa \u017cmien g\u0127al kul\u0127add.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">G\u0127amilna dan kollu. I\u017cda l-flus fejn spi\u010b\u010baw? G\u0127aliex g\u0127ad hawn tant inugwaljanzi? G\u0127aliex g\u0127ad hawn familji li, min\u0127abba nuqqas ta&#8217; finanzi, lil uliedhom mhumiex jippermettulhom iqattg\u0127u \u017cg\u0127o\u017cithom jistudjaw, jinnamraw, jo\u0127or\u0121u mal-\u0127bieb u jikbru? G\u0127aliex il-gvern tag\u0127na mhuwiex jg\u0127in lil dawk l-istudenti li m&#8217;g\u0127andhomx mezzi finanzjarji biex ikomplu jistudjaw? G\u0127aliex il-gvern, flok investa fl-edukazzjoni tul dawn l-a\u0127\u0127ar g\u0127axar snin, wasal biex jaqleb tag\u0127lim full time g\u0127al part time u dan g\u0127ar-ra\u0121uni li l-flus qed imorru fil-bwiet tal-miljunarji?<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Min jista&#8217; jispjega g\u0127ala l-miraklu ekonomiku ta&#8217; Muscat, l-aqwa \u017cmien, tant faqqarna li m&#8217;a\u0127niex nippermettu lil uliedna jgawdu l-esperjenza edukattiva tajba g\u0127allinqas daqs kemm kienet (g\u0127ax ma nazzardax ng\u0127id a\u0127jar minn) tal-\u0121enerazzjoni tag\u0127na?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Id-de\u010bi\u017cjoni tal-Junior College li jippermettu lill-istudenti li jtemmu l-kors ta&#8217; studji tag\u0127hom f&#8217;livell avvanzat fuq medda ta&#8217; erba&#8217; snin minflok sentejn u dan sabiex ikunu jistg\u0127u jaqilg\u0127u x&#8217;jieklu g\u0127all-familji li jiddependu minnhom, hi \u0121usta. Hawn familji li mhumiex ila\u0127\u0127qu u li l-po\u017cizzjoni finanzjarja tag\u0127hom ma tippermettilhomx li j\u0127allu lil uliedhom ta&#8217; 16-il sena jattendu l-iskola [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":111134,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111164\/"}],"collection":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/"}],"about":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post\/"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1\/"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/comments\/?post=111164"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111164\/revisions\/"}],"predecessor-version":[{"id":111176,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111164\/revisions\/111176\/"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/111134\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/?parent=111164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/?post=111164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/tags\/?post=111164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}