{"id":24777,"date":"2018-10-19T09:29:07","date_gmt":"2018-10-19T07:29:07","guid":{"rendered":"https:\/\/manueldelia.com\/?p=24777"},"modified":"2018-10-27T17:35:56","modified_gmt":"2018-10-27T15:35:56","slug":"guest-post-tibzghu-minn-min-jikser-il-ligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/2018\/10\/guest-post-tibzghu-minn-min-jikser-il-ligi\/","title":{"rendered":"GUEST POST: Tib\u017cg\u0127u minn min jikser il-li\u0121i"},"content":{"rendered":"<p><i>Minn Mark Sultana, Kap E\u017cekuttiv ta\u2019 BirdLife Malta<\/i><\/p>\n<p><img class=\"aligncenter size-full wp-image-24583\" src=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/43382068_2248274115245976_7524563148158795776_n.jpg\" alt=\"\" width=\"960\" height=\"540\" srcset=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/43382068_2248274115245976_7524563148158795776_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/43382068_2248274115245976_7524563148158795776_n-480x270.jpg 480w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/43382068_2248274115245976_7524563148158795776_n-768x432.jpg 768w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/43382068_2248274115245976_7524563148158795776_n.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/p>\n<p>Malta hija g\u017cira f\u2019nofs il-Ba\u0127ar Mediterran. Il-po\u017cizzjoni strate\u0121ika tag\u0127ha dejjem kienet apprezzata minn strate\u0121isti tal-gwerer, ekonomisti, forzi g\u0127a\u017c-\u017camma tal-pa\u010bi, negozjanti u \u0127afna o\u0127rajn min\u0127abba li r-rabta bejn l-Ewropa u l-Afrika kienet kru\u010bjali g\u0127all-missjoni tag\u0127hom, kienet x\u2019kienet. Din l-istess linja ta\u2019 \u0127sieb tg\u0127odd g\u0127an-natura, u b\u2019mod aktar evidenti g\u0127all-passa tal-g\u0127asafar. G\u0127al g\u0127asafar li jkunu qed ipassu bejn dawn i\u017c-\u017cew\u0121 kontinenti darbtejn fis-sena, il-g\u017cejjer ta\u2019 Malta u G\u0127awdex huma imprezzabbli biex jieqfu jistrie\u0127u u jer\u0121g\u0127u jie\u0127du lura sa\u0127\u0127ithom biex ikunu jistg\u0127u jkomplu bil-vja\u0121\u0121 migratorju tag\u0127hom. B\u2019xorti \u0127a\u017cina, imma, \u0127afna minn dawn l-g\u0127asafar i\u0127allsu prezz qares g\u0127al dan!<\/p>\n<p>Filwaqt li fl-img\u0127oddi li toqtol g\u0127asfur biex tieklu kienet ne\u010bessit\u00e0, il-\u0127tie\u0121a tal-bniedem li jikka\u010b\u010bja biex ikollu x\u2019jiekol naqset drastikament ma\u017c-\u017cmien hekk kif l-ekonomija tal-pajji\u017c kibret, spe\u010bjalment wara l-gwerra. Il-prattika tal-ka\u010b\u010ba nbidlet f\u2019attivit\u00e0 li \u0121\u0121ib mi\u017cerja lid-diversi spe\u010bi ta\u2019 g\u0127asafar li j\u017curu lil dawn il-g\u017cejjer, u li \u0127afna drabi jispi\u010b\u010baw ibbalzmati b\u0127ala parti minn kollezzjonijiet fi djar privati. Il-pajji\u017c kompla ji\u017cviluppa u kellhom ji\u0121u mfassla li\u0121ijiet bil-\u0127sieb li ti\u0121i m\u0127arsa n-natura. Sakemm Malta saret membru tal-Unjoni Ewropea, dawn il-li\u0121ijiet komplew ji\u0121u msa\u0127\u0127a bl-iskop li jsiru konformi mad-Direttivi tal-UE dwar in-Natura fosthom dawk tal-G\u0127asafar u l-\u0126abitati.<\/p>\n<p>Tul l-a\u0127\u0127ar tletin sena, kien osservat titjib sinjifikanti u l-ka\u010b\u010ba illegali bdiet tonqos. L-istatistika u x-xejriet juruna li g\u0127alkemm kien hemm mumenti meta re\u0121g\u0127et bdiet tg\u0127olli rasha tul sta\u0121uni li ja\u0127btu qabel elezzjonijiet \u0121enerali, ix-xejra \u0121enerali xorta kienet wa\u0127da ta\u2019 tnaqqis. Sa minn dejjem kien jin\u0127ass li qabel elezzjoni \u0121enerali l-infurzar jillaxka u dan kien jag\u0127ti lok g\u0127al \u017cidiet fl-in\u010bidenti ta\u2019 ka\u010b\u010ba illegali. Fil-fatt, tletin sena ilu konna nitkellmu dwar mijiet ta\u2019 g\u0127asafar protetti maqtula kull sena, u dan biss mill-konfini tal-Buskett, li huwa santwarju tal-g\u0127asafar.<\/p>\n<p>Bit-titjib fil-li\u0121ijiet, pieni e\u0127rex u pre\u017cenza aktar evidenti fil-kampanja, l-aktar minn NGOs b\u0127al BirdLife Malta u l-Committee Against Bird Slaughter (CABS) li jissorveljaw is-sitwazzjoni tal-ka\u010b\u010ba, ja\u0127dmu mill-qrib mal-pulizija u ji\u0121bru evidenza tal-illegalitajiet, il-ka\u010b\u010batur illum jaf li jrid joqg\u0127od attent. Imma r-ra\u0121uni vera wara t-tnaqqis fl-illegalitajiet hija wa\u0127da purament min\u0127abba l-bi\u017cg\u0127a li dak li jkun jinqabad, u mhux g\u0127ax verament qed nifhmu aktar il-prin\u010bipju ewlieni tal-konservazzjoni wara l-fatt li \u010berti g\u0127asafar jistg\u0127u ji\u0121u kka\u010b\u010bjati, imma o\u0127rajn le u g\u0127andhom ji\u0121u protetti. M\u2019g\u0127andi l-ebda intenzjoni li ni\u0121\u0121eneralizza g\u0127ax ninsab \u010bert li hemm ka\u010b\u010baturi li jifhmu dan il-kun\u010bett, imma sfortunatament il-ma\u0121\u0121oranza xorta jisparaw fuq tajra protetta jekk i\u0127ossu li jistg\u0127u jg\u0127adduha lixxa.<\/p>\n<p>Fl-a\u0127\u0127ar sitt snin er\u0121ajna bdejna naraw \u017cieda fl-illegalitajiet. Sal-\u0121urnata li fiha qed nikteb, g\u0127andna 84 g\u0127asfur protett maqtul jew ferut meta mqabbel mat-total tas-sena l-o\u0127ra kollha kemm hi, li kien ta\u2019 82. Is-sena l-o\u0127ra kienet l-ag\u0127ar wa\u0127da fl-a\u0127\u0127ar \u0127ames snin u issa l-2018 hija sa\u0127anistra ag\u0127ar, g\u0127ax inkiser ir-rekord tas-sena l-o\u0127ra biex l-2018 di\u0121\u00e0 saret sena rekord f\u2019dawn l-a\u0127\u0127ar sitt snin g\u0127all-qtil illegali tal-g\u0127asafar&#8230;u dan meta g\u0127adna f\u2019Ottubru, b\u2019aktar minn xahrejn g\u0127al tmiem is-sena. Dan mhux xi rekord li g\u0127andna nkunu kburin bih u s-sitwazzjoni hi verament wa\u0127da ta\u2019 t\u0127assib. U rridu n\u017commu f\u2019mo\u0127\u0127na li dawn in-numri li qed nikkwota huma biss il-ftit vittmi tal-ka\u010b\u010ba illegali li nstabu u ttie\u0127du g\u0127and il-veterinarju li kkonkludiet li l-g\u0127asfur verament safa fil-mira ta\u2019 tiri ta\u2019 senter. Hu daqstant ie\u0127or importanti li n\u017commu f\u2019mo\u0127\u0127na li mhux l-g\u0127asafar protetti kollha li jispi\u010b\u010baw fil-mira tal-ka\u010b\u010ba illegali jintlaqtu, u fost dawk li jintlaqtu mhux kollha jsofru feriti li jwaqqfuhom milli jkomplu g\u0127addejjin, bil-possibbilt\u00e0 li jmutu fuq il-ba\u0127ar u ma jinstabu qatt. Dawk li jinqatlu mill-ewwel jin\u0121abru kollha mill-ka\u010b\u010baturi li jkunu sparawlhom u ni\u017c\u017cluhom, waqt li dawk li jibqg\u0127u g\u0127addejjin u jmutu xi mkien ie\u0127or fil-kampanja diffi\u010bli li ssibhom \u0127lief g\u0127al ftit, u dawn huma l-84 li qed nirreferi g\u0127alihom. G\u0127aldaqstant fa\u010bli tifhem li l-qtil illegali tal-g\u0127asafar hu ferm aktar mifrux u l-ka\u010b\u010ba illegali hi ferm aktar rampanti.<\/p>\n<p>BirdLife Malta temmen li biex din is-sitwazzjoni titjieb, il-Gvern irid jevalwa mill-\u0121did il-li\u0121ijiet li j\u0127arsu l-g\u0127asafar, l-aktar dawk li nbidlu ri\u010bentement, biex ikun \u017cgurat li dawn il-li\u0121ijiet jistg\u0127u ji\u0121u infurzati. Hu importanti wkoll li jidda\u0127\u0127lu mi\u017curi \u0121odda biex ikunu kkontrollati l-ka\u010b\u010ba fuq il-ba\u0127ar u l-ibbalzmar, u f\u2019dan l-istadju huwa relevanti wkoll li ssir revi\u017cjoni tad-dati u l-\u0127inijiet tal-ista\u0121uni miftu\u0127in tal-ka\u010b\u010ba. Dan jippermetti infurzar tal-li\u0121i li jkun aktar effi\u010bjenti, imma min hu responsabbli mill-infurzar \u2013 it-taqsima tal-Administrative Law Enforcement (ALE) tal-korp tal-pulizija \u2013 ukoll trid ti\u0121i ristrutturata mill-qieg\u0127. Din g\u0127andha tinbidel f\u2019Wildlife Crime Unit li tkun responsabbli mhux biss mil-li\u0121ijiet tal-ka\u010b\u010ba u l-insib imma wkoll minn kull li\u0121i o\u0127ra li t\u0127ares in-natura. Din it-taqsima \u0121dida g\u0127andha tiffoka esklussivament fuq ir-reati marbutin man-natura u g\u0127andha tkun armata sew b\u2019ri\u017corsi umani mill-pulizija. Hu me\u0127tie\u0121 ukoll ta\u0127ri\u0121 spe\u010bjalizzat u a\u0127na konvinti li jekk ji\u0121ri dan kollu, din tkun taqsima kburija bix-xog\u0127ol li twettaq g\u0127ax tag\u0127mel id-differenza kollha fil-mod kif isir l-infurzar tal-li\u0121ijiet ambjentali f\u2019pajji\u017cna.<\/p>\n<p>Finalment, g\u0127andna b\u017conn Gvern u Membri Parlamentari li jkollhom is-sinsla li jitkellmu dwar din il-kwistjoni ming\u0127ajr l-ebda bi\u017cg\u0127a. Dawn li qed nitkellmu fuqhom hawnhekk huma illegalitajiet u l-ebda <i>lobby<\/i> jew individwu m\u2019g\u0127andu jmur kontra l-qbil \u0121enerali li s-sitwazzjoni mhix a\u010b\u010bettabbli u g\u0127andha ti\u0121i indirizzata. \u0126add mhu qed jitlob li titwaqqaf g\u0127alkollox il-ka\u010b\u010ba f\u2019Malta u meta tikkunsidra li hemm 40 spe\u010bi li jistg\u0127u ji\u0121u kka\u010b\u010bjati tul \u0127ames xhur s\u0127a\u0127 ta\u2019 sta\u0121uni tal-ka\u010b\u010ba fil-\u0127arifa u x-xitwa, il-kumment li llum sar <i>clich\u00e9<\/i> \u201cirridu nsibu bilan\u010b\u201d, ma tantx jag\u0127mel sens. It-tama tieg\u0127i hi li l-proposti tag\u0127na jittie\u0127du bis-serjet\u00e0 mill-Gvern sabiex finalment jibdew ji\u0121u mnaqqsa l-illegalitajiet. A\u0127na nibqg\u0127u nikkritikaw lill-Gvern f\u2019dan ir-rigward imma xorta nibqg\u0127u disposti li na\u0127dmu mieg\u0127u wkoll, kif dejjem g\u0127amilna. Il-pariri u s-su\u0121\u0121erimenti tag\u0127na jsiru fl-interess tal-\u0121id komuni u huma bba\u017cati fuq il-fatti u x-xjenza.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Minn Mark Sultana, Kap E\u017cekuttiv ta\u2019 BirdLife Malta Malta hija g\u017cira f\u2019nofs il-Ba\u0127ar Mediterran. Il-po\u017cizzjoni strate\u0121ika tag\u0127ha dejjem kienet apprezzata minn strate\u0121isti tal-gwerer, ekonomisti, forzi g\u0127a\u017c-\u017camma tal-pa\u010bi, negozjanti u \u0127afna o\u0127rajn min\u0127abba li r-rabta bejn l-Ewropa u l-Afrika kienet kru\u010bjali g\u0127all-missjoni tag\u0127hom, kienet x\u2019kienet. Din l-istess linja ta\u2019 \u0127sieb tg\u0127odd g\u0127an-natura, u b\u2019mod aktar evidenti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24584,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24777\/"}],"collection":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/"}],"about":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post\/"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1\/"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/comments\/?post=24777"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24777\/revisions\/"}],"predecessor-version":[{"id":24794,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24777\/revisions\/24794\/"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24584\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/?parent=24777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/?post=24777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/tags\/?post=24777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}