{"id":72570,"date":"2019-03-03T05:27:05","date_gmt":"2019-03-03T04:27:05","guid":{"rendered":"https:\/\/manueldelia.com\/?p=72570"},"modified":"2019-03-03T05:27:05","modified_gmt":"2019-03-03T04:27:05","slug":"repubblika-dwar-kif-issir-riforma-tal-kostituzzjoni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/2019\/03\/repubblika-dwar-kif-issir-riforma-tal-kostituzzjoni\/","title":{"rendered":"Repubblika dwar kif issir riforma tal-Kostituzzjoni"},"content":{"rendered":"<p><em>Stqarrija ta&#8217; Repubblika:<\/em><\/p>\n<p><img class=\"aligncenter size-full wp-image-71862\" src=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"355\" srcset=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355-200x69.jpg 200w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355-300x104.jpg 300w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355-400x139.jpg 400w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355-600x208.jpg 600w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355-768x266.jpg 768w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355-800x277.jpg 800w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/repubblika-Final-logo-pdf-page-001-1024x355.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/p>\n<p>Repubblika ssottometiet rakkomandazzjonijiet bil-miktub lill-President ta\u2019 Malta u l-Kumitat ta\u2019 Tmexxija dwar Riforma Kostituzzjonali dwar il-pro\u010bess li g\u0127andu jit\u0127addem biex ji\u0121u kkunsidrati u approvati tibdiliet Kostituzzjonali.<\/p>\n<p>Dawn ir-rakkomandazzjonijiet jinkludi informazzjoni fil-qosor dwar studji tal-ka\u017c t\u2019inizjattivi kostituzzjonali li rnexxew jew li fallew f\u2019pajji\u017ci o\u0127ra li jag\u0127tu tag\u0127limiet li g\u0127andhom jinfurmaw id-disinn tal-pro\u010bess g\u0127all-inizjattiva ta\u2019 riforma f\u2019Malta.<\/p>\n<p>M\u2019hemmx dubju li jkun tajjeb li jkollna riforma Kostituzzjonali. I\u017cda r-riformi li jkunu imposti minn fuq, ikkontrollati mill-politi\u010bi u li jkunu frott ta\u2019 tpartit bejn il-partiti politi\u010bi li jiftehmu wara bibien mag\u0127luqa, u li jidda\u0127\u0127lu ming\u0127ajr ma jinkludu li\u010b-\u010bittadini jew inkella b\u2019vot wara kampanji popolisti, ikollhom ir-ri\u017cultat li jikkon\u010bentraw il-poter f\u2019idejn l-e\u017cekuttiv minflok itejjbu l-\u0127idma tad-demokrazija.<\/p>\n<p>Min-na\u0127a l-o\u0127ra, riforma mmexxijja mi\u010b-\u010bittadini li tkun inklussiva u parte\u010bipattiva g\u0127andha l-potenzjal li \u0121\u0121edded id-demokrazija ta\u2019 Malta u t\u0127alli b\u2019wirt qafas istituzzjonali \u0127aj li jista\u2019 j\u0127ares id-drittijiet u l-interessi ta\u2019 \u0121enerazzjonijiet pre\u017centi u futuri u jipprote\u0121i l-ambjent mibini u naturali tag\u0127na.<\/p>\n<p>\u0126assejna l-b\u017conn li n\u0127ejju dawn ir-rakkomandazzjonijiet wara li ltqajna mal-Kumitat ta\u2019 Tmexxijja. F\u2019dik il-laqg\u0127a ntqalilna li l-partiti jippreferi jiddiskutu b\u2019mod privat ming\u0127ajr l-iskrutinju tal-midja, u g\u0127alkemm kellhom l-intenzjoni li jikkonsultaw l-G\u0127aqdiet Mhux Governattivi dawn il-konsultazzjonijiet jimxu f\u2019direzzjoni wa\u0127da \u2014 lejn il-partiti \u2014 ming\u0127ajr diskussjoni pubblika. Il-Kumitat kien ukoll ambigwu dwar il-pjanijiet g\u0127all-informazzjoni lill-komunita\u2019, u tkellem f\u2019termini \u0121enerali dwar \u201ckampanja edukattiva\u201d ming\u0127ajr pjanijiet pre\u010bi\u017ci dwar kif g\u0127andu jkun hemm djalogu pubbliku u parte\u010bipazzjoni fl-istadji t\u2019abbozzar u t-te\u0127id tad-de\u010bi\u017cjonijiet.<\/p>\n<p>Fuq kollox il-Kumitat ta\u2019 Tmexxijja jidher li g\u0127andu l-g\u0127an li jservi tal-post fejn jittie\u0127du d-de\u010bi\u017cjonijiet tal-partiti politi\u010bi qabel dawn jadottawhom fil-Parlament f\u2019e\u017cer\u010bizzju li jkun purament formalita\u2019.<\/p>\n<p>Ir-riskji ta\u2019 dan il-metodu impost minn fuq g\u0127as-sa\u0127\u0127a tad-demokrazija tag\u0127ha \u2014 fra\u0121li kif inhi \u2014 mhumiex a\u010b\u010bettabbli.<\/p>\n<p>Qed nippubblikaw ir-rakkomandazzjonijiet tag\u0127na fil-ver\u017cjonijiet bil-Malti u bl-Ingli\u017c.<\/p>\n<p>Id-dokument jipprovdi numru ta\u2019 prin\u010bipji ba\u017ci\u010bi li g\u0127andhom jitqiesu b\u0127ala gwida g\u0127all-pro\u010bess ta\u2019 riform:<\/p>\n<ul>\n<li>Il-Kostituzzjoni g\u0127andha tkun emendata, mhux sostitwita.<\/li>\n<li>It-tibdiliet fil-Kostituzzjoni g\u0127andhom isir f\u2019fa\u017cijiet separati skond temi distinti, mhux f\u2019pakkett f\u2019daqqa.<\/li>\n<li>It-tibdiliet li we\u0127idhom jistg\u0127u j\u017cidu l-poteri tal-e\u017cekuttiv g\u0127andhom jidda\u0127\u0127lu fl-istess \u0127in li jidda\u0127\u0127lu tibdiliet li jillimitawhom.<\/li>\n<li>Il-pro\u010bess t\u2019abbozzar g\u0127andu jkun trasparenti.<\/li>\n<li>Kull bidla proposta g\u0127andha ti\u0121i evalwata fuq il-ba\u017ci kemm ta\u2019 ra\u0121unijiet favuriha kif ukoll ra\u0121unijiet kontra li ti\u0121i adottata.<\/li>\n<li>Ir-riforma Kostituzzjonali mhix limitata bil-\u0127in.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Waqt li nirrikonoxxu r-rwol kru\u010bjali tal-Parlament u tal-partiti politi\u010bi fl-istadju meta tkun adottata t-tibdila Kostituzzjonali, id-dokument tag\u0127na jid\u0127ol ukoll fir-rwoli li g\u0127andu jkollhom istituzzjonijiet o\u0127rajn, il-korpi kostitwiti, is-settur mhux governattiv, esperti u \u010b-\u010bittadini jekk dan il-pro\u010bess g\u0127andu jkun ta\u2019 benefi\u010b\u010bju, minflok ta\u2019 theddida, g\u0127ad-demokrazija ta\u2019 Malta.<\/p>\n<p>Qed nipproponu li jin\u0127olqu 5 organi biex jiddjalogaw fl-istadju tal-abbozzar tat-tibdiliet Kostituzzjonali biex tkun assigurata parte\u010bipazzjoni adegwata fil-\u0127sieb u fid-diskussjoni dwar ideat li eventwalment jistg\u0127u jispi\u010b\u010baq inkorporati fil-li\u0121i ba\u017cika Maltija.<\/p>\n<p>Dawn huma:<\/p>\n<ul>\n<li>Grupp ta\u2019 \u0126idma Parlamentari mag\u0127mul mill-partiti politi\u010bi fil-Parlament u mmexxijja minn Medjatur li jafdaw kollha fuq il-mudell tal-Kumitat ta\u2019 Tmexxijja e\u017cistenti;<\/li>\n<li>Forum t\u2019Esperti li ji\u0121bor fih esperti fit-teorija u nies li professjonalment jipprattikaw f\u2019oqsma rilevanti: avukati, imma wkoll xjenzati tal-politika, antropologi, stori\u010bi, e\u010b\u010b; kif ukoll ex-Parlamentari, im\u0127allfin, uffi\u010bjali pubbli\u010bi u o\u0127rajn b\u0127alhom.<\/li>\n<li>Grupp Rappre\u017centattiv tas-So\u010bjeta\u2019 \u010aivili mibni fuq il-mudell tal-Malta-EU Steering and Action Committee biex jo\u0127loq ambjent ta\u2019 skambju struttura ta\u2019 informazzjoni u t-te\u0127id ta\u2019 de\u010bi\u017cjonijiet mas-so\u010bjeta\u2019 \u010bivili.<\/li>\n<li>\u0120urija ta\u010b-\u010aittadini mag\u0127\u017cula kif jintg\u0127a\u017clu l-\u0121urati fil-Qrati.<\/li>\n<li>Kumitat t\u2019Amministrazzjoni tar-Riforma b\u2019esperjenza minn istituzzjonijiet differenti biex imexxi d-djalogu bejn dawn l-organi.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Il-\u0120urija ta\u010b-\u010aittadini hi mibnija fuq esperjenzi fl-Irlanda u l-I\u017clanda. L-idea hi li dawk li jippromwovu xi riforma jkollhom jipperswadu f\u2019forum miftu\u0127 nies li qatt ma kellhom l-ambizzjoni li ju\u017caw il-poteri li Kostituzzjoni riformata tag\u0127ti lil uffi\u010bjali, i\u017cda li b\u0127al kul\u0127add se jkunu iggvernati min-nies b\u2019dawk il-poteri.<\/p>\n<p>Fil-fehma tag\u0127na, il-Grupp ta\u2019 \u0126idma Parlamentari, waqt li jfittex qbil bejn il-Partiti dwar x\u2019jista\u2019 jikseb l-approvazzjoni ta\u2019 \u017cew\u0121-terzi tal-Parlament, g\u0127andu jfittex il-fehmiet ta\u2019 l-esperti u tas-so\u010bjeta\u2019 \u010bivili. Dan id-djalogu g\u0127andu jkun trasparenti u miftu\u0127 g\u0127all-iskrutinju tal-midja u tal-pubbliku. Id-dibattiti g\u0127andhom jixxandru direttament u jin\u017camm rekord tag\u0127hom, u n-nies b\u2019fehmiet differenti u kuntrastanti g\u0127andhom jing\u0127ataw l-ispazju biex jirrakkomandaw alternattivi u li jesprimu nuqqas ta\u2019 qbil pubblikament u fuq ir-rekord pubbliku.<\/p>\n<p>Meta l-partiti jaqblu bejniethom dwar sett koerenti ta\u2019 proposti dwar xi aspett wie\u0127ed tar-riforma, imorru jargumentaw favur dawk il-proposti quddiem il-\u0120urija ta\u010b-\u010aittadini li tisma\u2019 wkoll l-argumenti kontra t-tibdil propost li ti\u0121bor il-fehmiet li ma qablux waqt id-diskussjonijiet.<\/p>\n<p>L-approvazzjoni tal-\u0120urija ta\u010b-\u010aittadini g\u0127andha tag\u0127ti gwida lill-Parlamentari fid-de\u010bi\u017cjonijiet tag\u0127hom u kif jivvutaw. Fi kwalunkwe ka\u017c il-vot fil-Parlament g\u0127andu jkun \u0127ieles mill-whip tal-partiti tag\u0127hom.<\/p>\n<p>Id-dokument tag\u0127na jirrakkomanda wkoll u\u017cu kawt tar-referenda u jipproponi numru ta\u2019 mi\u017curi biex ikun evitat populi\u017cmu li jhedded id-demokrazija b\u2019\u0127abi wara vot popolari.<\/p>\n<p>Repubblika tirrakkomanda li jing\u0127ataw fondi apposta lill-midja indipendenti biex ikun assigurat li din ikollha r-ri\u017corsi li g\u0127andha b\u017conn biex tg\u0127asses b\u2019mod indipendenti dak li jkun qed ji\u0121ri, b\u2019kuntrat mal-midja tal-partiti li g\u0127andhom il-funzjoni li jservu l-interessi parti\u0121\u0121jani tas-sidien tag\u0127hom li g\u0127andhom interess dirett dwar l-e\u017citu ta\u2019 riforma Kostituzzjoni.<\/p>\n<p>Qed intellg\u0127u id-dokument kollu fuq il-pa\u0121na tag\u0127na ta\u2019 Facebook ((<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/repubblika\">https:\/\/www.facebook.com\/repubblika<\/a>) bl-Ingli\u017c u bil-Malti. Kull su\u0121\u0121eriment hu milqug\u0127.<\/p>\n<p><em>Hawn id-dokument kollu:<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/MT-Constitutional-Reform-Procedure-Memo-2.pdf\">MT Constitutional Reform Procedure Memo-2<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stqarrija ta&#8217; Repubblika: Repubblika ssottometiet rakkomandazzjonijiet bil-miktub lill-President ta\u2019 Malta u l-Kumitat ta\u2019 Tmexxija dwar Riforma Kostituzzjonali dwar il-pro\u010bess li g\u0127andu jit\u0127addem biex ji\u0121u kkunsidrati u approvati tibdiliet Kostituzzjonali. Dawn ir-rakkomandazzjonijiet jinkludi informazzjoni fil-qosor dwar studji tal-ka\u017c t\u2019inizjattivi kostituzzjonali li rnexxew jew li fallew f\u2019pajji\u017ci o\u0127ra li jag\u0127tu tag\u0127limiet li g\u0127andhom jinfurmaw id-disinn tal-pro\u010bess g\u0127all-inizjattiva [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":71863,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72570\/"}],"collection":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/"}],"about":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post\/"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1\/"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/comments\/?post=72570"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72570\/revisions\/"}],"predecessor-version":[{"id":72573,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72570\/revisions\/72573\/"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/71863\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/?parent=72570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/?post=72570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/tags\/?post=72570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}