Araw x’qal Mario Cutajar dwar il-parir li ta\u0127 Ian Refalo<\/a>: \u201cIl-Professur Refalo spjega li fil-Kostituzzjoni tag\u0127na m’hemmx distinzjoni netta li tifred lill-e\u017cekuttiv (ji\u0121ifieri lill-gvern) mil-le\u0121islattiv (ji\u0121ifieri mill-Parlament). Je\u0127tie\u0121 li \u017c-\u017cew\u0121 ferg\u0127at ikunu marbutin kostituzzjonalment in vista tal-fatt li s-setg\u0127at li jo\u0127or\u0121u mill-kostituzzjonijiet tar-Renju Unit u ta’ Malta huma m\u0127addma mill-Kamra tad-Deputati u mill-gvern tal-\u0121urnata, tant li l-membri tal-e\u017cekuttiv \u2014ji\u0121ifieri l-ministri u s-segretarji parlamentari – je\u0127tie\u0121 li jkunu Membri tal-Parlament. G\u0127aldaqstant ma te\u017cisti ebda inkompatibilit\u00e0 kostituzzjonali bejn il-membri tal-e\u017cekuttiv u l-membri parlamentari. Dan tant huwa minnu li l-Kostituzzjoni nnifisha titlob li Ministru jintg\u0127a\u017cel biss minn fost il-Membri tal-Parlament\u201d.<\/p>\nFil-fehma tieg\u0127i, dan il-parir huwa wie\u0127ed \u017cbaljat g\u0127all-a\u0127\u0127ar. Immorru g\u0127all-estrem. Jekk ma te\u017cisti ebda ra\u0121uni il-g\u0127ala l-le\u0121islattiv u l-e\u017cekuttiv g\u0127andhom ikunu mifrudin minn xulxin, x’inhu l-iskop\u00a0 wara l-iffinanzjar ta’ \u017cew\u0121 istituzzjonijiet li xog\u0127olhom g\u0127andha l-\u0127ila li tag\u0127mlu istituzzjoni wa\u0127da? G\u0127aliex m’g\u0127andniex nippermettu lill-gvern – li huwa elett direttament – ig\u0127addi l-li\u0121ijiet huwa stess? Wara kollox, kif jing\u0127ad li darba kien stqarr Bismarck, hemm \u017cew\u0121 affarijiet li jkun a\u0127jar jekk ma jinkixifx il-mod dwar kif tassew isiru: iz-zalzett u l-li\u0121ijiet.<\/p>\n
G\u0127aliex g\u0127andu jkollna Parlament? L-interpretazzjoni tieg\u0127i tat-tradizzjoni ta’ Westminster ma’ tixba\u0127 xejn lil dik ta’ Ian Refalo. Il-Parlament qieg\u0127ed hemm u ji\u0121i elett sabiex ifassal u jg\u0127addi l-li\u0121ijiet. Minn na\u0127a tieg\u0127u, l-gvern i\u0127addem dawk il-li\u0121ijiet u jmexxi lill-pajji\u017c. I\u017cda l-gvern huwa wkoll kontabbli lejn il-parlament u jiddependi minn espressjoni ta’ fidu\u010bja li tista’ ti\u0121i sospi\u017ca. Il-gvern ma jistax jag\u0127mel it-taxxi u jonfoq il-flus ming\u0127ajr il-kunsens tal-Parlament u huwa so\u0121\u0121ett g\u0127all-iskrutinju tieg\u0127u.<\/p>\n
I\u017cda l-Parlament m’huwiex il-gvern u ma jistax jassumi r-rwol tal-gvern. G\u0127aldaqstant il-gvern huwa mag\u0127mul minn dawk il-persuni li, f’\u010birkostanzi normali, nistennew li jgawdu l-fidu\u010bja tal-ma\u0121\u0121oranza tal-membri fil-Parlament. Ta\u0127t il-mudell ta’ Westminster, huwa minnu li l-Ministri huma persuni mag\u0127\u017culin minn fost il-partit li jgawdi l-appo\u0121\u0121 tal-kotra fosthom. Madankollu – u proprju hawn tinsab id-differenza l-kbira – je\u017cisti limitu g\u0127an-numru ta’ deputati parlamentari li jkunu jistg\u0127u jing\u0127ataw \u0127atra fil-gvern u dan sabiex il-rwol ta’ skrutinju u sorveljanza li g\u0127andu l-parlament ma ji\u0121ix fix-xejn min\u0127abba n-numru kbir ta’ membri fl-e\u017cekuttiv.<\/p>\n
Fir-Renju Unit, il-gvern ma jistax jimpjega d-deputati parlamentari kollha mill-partit li jappo\u0121\u0121ja\u0127. Fil-fatt il-bi\u010b\u010ba l-kbira tad-deputati parlamentari ma jing\u0127atawx \u0127atriet mill-gvern i\u017cda jin\u0127atru b\u0127ala membri ta’ kumitati parlamentari li qieg\u0127din hemm sabiex ig\u0127assu fuq il-gvern. Il-Parlament Malti huwa dg\u0127ajjef u ilu hekk g\u0127al \u017cmien twil. I\u017cda mill-2013 ‘l hawn, il-Parlament sar ferg\u0127a tal-Partit Laburista. Din m’hix xi kritika diretta lejn l-oppo\u017cizzjoni nofs kedda li hemm b\u0127alissa. Anki li kieku l-oppo\u017cizzjoni kienet wa\u0127da mimlija \u0127e\u0121\u0121a, il-gvern mhux biss g\u0127andu ma\u0121\u0121oranza b’sa\u0127\u0127itha ta’ deputati li tappo\u0121\u0121jah, i\u017cda dawn id-deputati qeg\u0127din ukoll jit\u0127allsu paga mill-gvern. G\u0127al Ian Refalo, Mario Cutajar, Peter Grech u l-bqija ma tag\u0127mel ebda differenza. I\u017cda jidhirli li te\u017cisti differenza kbira bejn dawk id-deputati li jappo\u0121\u0121jaw lill-gvern min\u0127abba kriterji ta’ affiljazzjoni politika u ta’ konvinzjoni (jew, jekk ni\u0121u g\u0127al dan, anki ta’ konvenjenza politika) u dawk id-deputati li jappo\u0121\u0121jaw lill-gvern min\u0127abba l-paga li jir\u010bievu ming\u0127andu jew g\u0127aliex l-g\u0127ajxien tag\u0127hom huwa dipendenti mill-gvern.<\/p>\n
Din id-differenza, il-g\u0127ala hi tant importanti? G\u0127aliex – u huwa propju hawn fejn ma naqbel xejn mal-parir ta’ Ian Refalo \u2013 ma jistax ikollna demokrazija vera jekk ma jkunx hemm separazzjoni netta bejn il-le\u0121islattiv u l-e\u017cekuttiv. Jekk tit\u0127assar din is-separazzjoni, nistg\u0127u ng\u0127idu addio<\/em> lill-iskrutinju, lill-kontabilit\u00e0 finanzjarja u lill-g\u0127odda li biha jkunu jistg\u0127u jintla\u0127qu forom ta’ ftehim bejn i\u017c-\u017cew\u0121 na\u0127at. Min imur ig\u0127id li s-separazzjoni bejn l-e\u017cekuttiv u l-le\u0121islattiv qieg\u0127da hemm g\u0127alxejn ikun qed jirrendi l-Parlament f’teatru li fih il-membri tal-oppo\u017cizzjoni jkunu biss spettaturi u filwaqt li l-membri tal-gvern ikunu atturi salarjati.<\/p>\nIl-konsegwenzi ta’ ra\u0121unar b\u0127al dan g\u0127all-governanza tajba tal-pajji\u017c huma serji \u0127afna. F’pajji\u017cna g\u0127andna entitajiet indipendenti li n\u0127olqu apposta sabiex jkunu kontabbli lejn il-Parlament u mhux lejn il-gvern g\u0127aliex jassistu lill-parlament fir-rwol tieg\u0127u ta’ skrutinju. L-Ombudsman, l-Awditur \u0120enerali u l-Kummissarju dwar l-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika huma lkoll kontabbli lejn il-Parlament g\u0127ar-ra\u0121uni li xog\u0127olhom hu ji\u0121bdu l-attenzjoni meta l-gvern jonqos mid-dmirijiet u mir-responsabbiltajiet tieg\u0127u. Dawn huma lkoll kontabbli lejn il-Parlament g\u0127aliex ikun mistenni li l-Parlament jie\u0127u passi li jkunu msejsa fuq ir-rakkomandazzjonijiet tag\u0127hom. L-affarijiet inkunu nistg\u0127u intejjbuhom biss kemm il-darba jkun hemm istituzzjoni li jkollha s-sa\u0127\u0127a li ti\u0121bed widnejn il-gvern dwar in-nuqqasijiet tieg\u0127u. Jekk il-gvern jonfoq flus aktar milli jkun xieraq biex jixtri, ng\u0127idu a\u0127na, l-paperclips<\/em>, il-Parlament g\u0127andu jkollu l-libert\u00e0 li jag\u0127mel pressjoni fuq il-gvern biex jikkontrolla l-infieq fuq il-paperclips<\/em>. M’hemmx g\u0127alfejn li ng\u0127addu minn kri\u017ci politika qabel ti\u0121i ndirizzata l-problema tal-infieq \u017cejjed. I\u017cda jekk il-ma\u0121\u0121oranza fil-Parlament tkun komposta minn persuni li dawn il-paperclips<\/em> ju\u017cawhom bir-radam, m’hu ser jinbidel xejn tipprotesta kemm tipprotesta l-oppo\u017cizzjoni dwar ir-rapport tal-awditur.<\/p>\nDin is-sitwazzjoni la hi wa\u0127da sewwa u l-anqas m’hi wa\u0127da demokratika g\u0127aliex lill-Parlament\u00a0 – istituzzjoni importanti \u0127afna tal-istat li g\u0127andha tkun l-og\u0127la wa\u0127da fil-pajji\u017c – tnaqqaslu mill-awtorit\u00e0 tieg\u0127u. Dak li rrakkomanda l-Kummissarju tal-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika huwa ba\u017cat fuq dak li osservaw tal-GRECO u tal-Kummissjoni ta’ Venezja. Dawn kienu tkellmu wkoll dwar dawk il-persuni li jin\u0127atru f’karigi ta’ fidu\u010bja ming\u0127ajr ma ji\u0121u mg\u0127oddija mill-g\u0127arbiel kostituzzjonali fejn g\u0127andu x’jaqsam ir-rekluta\u0121\u0121 mas-servizz pubbliku. Persuni b\u0127al dawn kienu wkoll jin\u0127atru qabel tal-Labour telg\u0127u fil-gvern fl-2013. Jien kont in\u0127tart f’po\u017cizzjoni ta’ fidu\u010bja fi \u017cmien meta l-gvern kien ja\u0127tar numru \u017cg\u0127ir \u0127afna minn dawn. Ta\u0127t dan il-gvern di\u0121\u00e0 n\u0127atru mas-700 ru\u0127. U kellu jkun Mario Cutajar, il-kap tas-servizz \u010bivili, li jistqarr li m’hemm xejn \u0127a\u017cin f’dan kollu u li l-Kummissarju tal-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika m’g\u0127andux ra\u0121un ig\u0127id li dan mhux sewwa.<\/p>\n
Mhux bi \u0127siebni noqg\u0127od nid\u0127ol fil-mertu dwar ir-ra\u0121uni g\u0127ala l-impjieg ta’ 700 persuna ta’ fidu\u010bja (u mhux l-impjieg ta’ 50) ibiddel radikalment id-dinamika tal-kwistjoni kollha u l-argument li “hekk ukoll kien ji\u0121ri fl-img\u0127oddi” ma jre\u0121ix. Ng\u0127id biss li l-Kostituzzjoni tag\u0127na tipprovdi dwar il-mod kif g\u0127andhom ji\u0121u mpjegati n-nies fis-servizz pubbliku g\u0127aliex din tfittex li ssir \u0121ustizzja f’dak li huwa rekluta\u0121\u0121 biex b’hekk ji\u0121i mpjegat mal-gvern min ikun \u0127aqqu u mhux min ji\u0121i mg\u0127oddi mill-g\u0127arbiel g\u0127ax ikollu r-ri\u0127 politiku fil-qala’. Dan huwa \u0121ust g\u0127aliex, wara kollox, dawn in-nies huma m\u0127allsin mit-taxxi tag\u0127na u g\u0127aldaqstant g\u0127andna dritt nippretendu servizz tal-aqwa kwalit\u00e0 ming\u0127andhom. Il-Kostituzzjoni trid tassigura wkoll li l-amministrazzjoni impjegata tal-pajji\u017c tkun distinta minn dawk li jkollhom \u0127atra g\u0127ax ikunu eletti. Il-Ministri jmorru u ji\u0121u, i\u017cda l-amministrazzjoni trid tibqa’ g\u0127addejja. Sa \u010bertu punt, dan ilkoll na\u010b\u010bettaw\u0127. \u0126add ma jg\u0127addilu minn rasu li g\u0127andu jkun il-Ministru tas-Sa\u0127\u0127a li jag\u0127\u017cel il-kirurgi u t-tobba biex ja\u0127dmu fl-isptar g\u0127aliex anki l-akbar ba\u017cu\u017clu\u00a0 jkun irid li jkollu s-servizz tal-aqwa kirurgu tal-qalb li jista’ jkun hemm u mhux is-servizz ta’ l-aktar kirurgu parti\u0121\u0121jan li jkun lejali lejn il-Ministru. Barra minn dan, nistennew li x-xog\u0127ol tal-isptar ma ji\u0121ix effettwat minn elezzjoni jew minn bidla fil-gvern.<\/p>\n
Dan il-prin\u010bipju m’g\u0127andux japplika biss g\u0127all-isptarijiet. Is-servizz \u010bivili qieg\u0127ed hemm biex jaqdi lill-gvern tal-\u0121urnata u g\u0127andu jkollu nies li jkollhom il-\u0127ila li j\u0127arsu lil hinn mill-elezzjoni li jkun imiss. Nies li jassiguraw il-kontinwit\u00e0 u dan sabiex ma nirrepetux l-istess \u017cbalji kull darba li jinbidel Ministru. B\u0127ala kap tas-servizz \u010bivili, Mario Cutajar jkun mistenni li jiddefendi b’\u0127iltu kollha l-kun\u010bett li s-servizz \u010bivili, hu u jaqdi lill-gvern tal-\u0121urnata, g\u0127andu jkun awtonomu u distint fil-parametri tal-li\u0121i.<\/p>\n
I\u017cda Mario Cutajar g\u0127amel l-oppost. Sejja\u0127 konferenza stampa biex jispjega il-g\u0127ala, skont hu, m’hemm xejn \u0127a\u017cin li l-Ministri jimlew il-postijiet fil-ministeri u f’entitajiet o\u0127ra bil-ba\u017cu\u017cli. Dan l-a\u0121ir kien il-ka\u0121un tal-qerda ta’ servizz \u010bivili distint li huwa istituzzjoni o\u0127ra fi \u0127dan il-qafas Kostituzzjonali tal-pajji\u017c. Tg\u0127id Ian Refalo jkun jixtieq jipparaguna dan kollu mal-mudell ta’ Westminster biex jinteba\u0127 kemm qed jinterpreta \u0127a\u017cin il-wirt istituzzjonali Ingli\u017c tag\u0127na u l-mod ta’ kif a\u0127na irnexxielna neqirdu\u0127?<\/p>\n
Nag\u0127laq b’dan li \u0121ej. Il-biera\u0127 il-Grupp Parlamentari Laburista “adotta” r-rapport ta’ Mario Cutajar li sejja\u0127 b\u0127ala mhux korretti r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissarju tal-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika u li g\u0127alhekk dawn ir-rakkomandazzjonijiet g\u0127andhom ji\u0121u njorati.<\/a> Ma ta\u0127sbux li din l-im\u0121ieba tag\u0127tini ra\u0121un? Il-Kummissarju tal-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika huwa kontabbli lejn il-Parlament. Dan fassal rakkomandazzjonijiet dwar il-mod kif jistg\u0127u jissa\u0127\u0127u s-setg\u0127at tal-Parlament u dwar kif is-setg\u0127a tal-e\u017cekuttiv tista’ ti\u0121i limitata fil-prattika. Il-gvern wie\u0121eb billi fittex li j\u0127ares is-setg\u0127a kbira li g\u0127andu u nqeda’ bil-kap tas-servizz \u010bivili li serva ta’ pupazz hu u jg\u0127idilna li l-Parlament g\u0127andu joqg\u0127od lura u j\u017comm postu.<\/p>\nU x’g\u0127amlu l-membri tal-Grupp Parlamentari Laburista? Minflok qab\u017cu g\u0127all-Kummissarju tal-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika li g\u0127amel rakkomandazzjonijiet favur il-Parlament li huma jag\u0127mlu parti minnu, appo\u0121\u0121jaw lill-gvern li jiffirmalhom i\u010b-\u010bekkijiet tal-paga tag\u0127hom.<\/p>\n
G\u0127aliex l-aqwa l-flus. L-aqwa s-setg\u0127a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Il-Professur Ian Refalo lill-gvern ta\u0127 parir li m’hemmx g\u0127alfejn ikun hemm separazzjoni bejn is-setg\u0127at tal-Parlament u dawk tal-gvern. U ftit jiem ilu l-kap tas-servizz \u010bivili Mario Cutajar g\u0127amel riferenza g\u0127al dan il-parir hu u jag\u0127ti r-ra\u0121unijiet tieg\u0127u il-g\u0127ala kien \u0121ie de\u010bi\u017c li ji\u0121u njorati r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissarju tal-Istandards fil-\u0126ajja Pubblika George Hyzler. Araw x’qal Mario Cutajar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":81000,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81003\/"}],"collection":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/"}],"about":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post\/"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1\/"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/comments\/?post=81003"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81003\/revisions\/"}],"predecessor-version":[{"id":81026,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81003\/revisions\/81026\/"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/81000\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/?parent=81003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/?post=81003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/tags\/?post=81003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/joseph_muscat_keith_schembri_cabinet_1.jpg\")
<\/p>\n