{"id":88408,"date":"2020-03-19T09:39:31","date_gmt":"2020-03-19T08:39:31","guid":{"rendered":"https:\/\/manueldelia.com\/?p=88408"},"modified":"2020-03-19T12:50:02","modified_gmt":"2020-03-19T11:50:02","slug":"fcirkostanzi-straordinarji-bhal-dawn-jizbalja-l-gvern-jekk-jintervjeni-fl-ekonomija-bnofs-qalb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/2020\/03\/fcirkostanzi-straordinarji-bhal-dawn-jizbalja-l-gvern-jekk-jintervjeni-fl-ekonomija-bnofs-qalb\/","title":{"rendered":"F&#8217;\u010birkostanzi straordinarji b\u0127al dawn, ji\u017cbalja l-gvern jekk jintervjeni fl-ekonomija b&#8217;nofs qalb"},"content":{"rendered":"<p><img class=\"aligncenter size-full wp-image-88404\" src=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1.jpg\" alt=\"\" width=\"998\" height=\"665\" srcset=\"https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1-200x133.jpg 200w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1-300x200.jpg 300w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1-400x267.jpg 400w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1-600x400.jpg 600w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1-768x512.jpg 768w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1-800x533.jpg 800w, https:\/\/manueldelia.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/PM1.jpg 998w\" sizes=\"(max-width: 998px) 100vw, 998px\" \/><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/brikkuni.bandcamp.com\/track\/alla-lliberani\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Kanzunetta li kiteb Mario Vella &#8211; bniedem li jiddeskrivi lilu nnifsu b\u0127ala anarkista &#8211; tibda b&#8217;talba: \u201cAlla lliberani minn dil-pjaga kiefra neoliberali\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Fil-kanzunetta huwa jilmenta dwar il-fehma ta&#8217; w\u0127ud li s-swieq g\u0127andhom il-\u0127ila jsibu tarf ta&#8217; kollox, li negozji li jkunu zopop g\u0127andhom jit\u0127allew jerfg\u0127u u li l-g\u0127eluq tag\u0127hom ikun ta&#8217; \u0121id g\u0127all-komunit\u00e0. Jilmenta wkoll li llum ma fadalx so\u010bjalisti veri li huma lesti li jopponu din l-attitudni Darwinjana fil-konfront tal-\u0127ajja ekonomika u so\u010bjali.<\/p>\n<p>F&#8217;\u010birkostanzi normali, dibattitu fuq su\u0121\u0121ett b\u0127al dan g\u0127andu ikun wie\u0127ed interessanti. I\u017cda \u010b-\u010birkostanzi pre\u017centi huma kollox barra normali.<\/p>\n<p>Huwa evidenti li b\u0127alissa qed jintlaqtu \u0127a\u017cin negozji b&#8217;sa\u0127\u0127ithom, \u0127addiema effi\u010bjenti, investituri u nnovaturi bl-istess mod li qed jintlaqtu dawk li fl-ekonomija huma kunsidrati dg\u0127ajjfa. Huma biss il-\u0127addiema tal-gvern, dawk li ja\u0127dmu mas-servizzi medi\u010bi u d-deffiena li m&#8217;humiex f&#8217;riskju li jitilfu \u0127ob\u017chom.<\/p>\n<p>Mill-bqija, l-ekonomija tinsab wieqfa. Ma jistax ikun mod ie\u0127or g\u0127aliex il-\u0121lieda kontra l-firxa tal-mard hi priorit\u00e0 assoluta. I\u017cda issa li l-makna ekonomika tal-pajji\u017c kellha ta&#8217; bilfors tintefa&#8217;, l-gvern je\u0127tie\u0121 li jibda&#8217; ja\u0127seb biex jibdel ir-rwol tieg\u0127u.<\/p>\n<p>Ma nistg\u0127ux nitkellmu dwar il-\u0127ila tas-suq li jsib tarf tal-problemi meta jkun il-gvern stess (huma x&#8217;inhuma r-ra\u0121unijiet u, f&#8217;dan il-ka\u017c, ir-ra\u0121unijiet huma korretti u \u0121ustifikati) li jo\u0127loqhom bis-sa\u0127\u0127a tal-intervent tieg\u0127u.<\/p>\n<p>Il-gvern ma jistax \u2013 u m&#8217;g\u0127andux \u2013 jippermetti l-g\u0127eluq ta&#8217; negozji li jkunu b&#8217;sa\u0127\u0127ithom matul \u017cmien li fih l-ekonomija tkun tqieg\u0127det f&#8217;koma. Tista&#8217; tg\u0127id li, fi \u017cminijiet b\u0127al dawn, l-aktar analo\u0121iji effettivi huma dawk medi\u010bi. L-ekonomija traqqdet u tqieg\u0127det f&#8217;koma biex din ti\u0121i m\u0127arsa minn marda li qed tipprova teqridha. I\u017cda issa t-tabib g\u0127andu jserra\u0127 rasu li l-pazjent g\u0127adu qed jie\u0127u n-nifs u li l-partijiet kollha tal-\u0121isem qed ikomplu ja\u0127dmu biex il-pazjent mhux biss ma jmutx i\u017cda jkun im\u0127ejji g\u0127a\u017c-\u017cmien li fih ikun je\u0127tie\u0121 li jqum minn soddtu.<\/p>\n<p>Il-gvern Malti jidher li m&#8217;huwiex lest li jidfen id-domma neo-liberali u ser jibqa&#8217; jmexxi l-ekonomija tag\u0127na b\u0127allikieku l-kri\u017ci li ninsabu g\u0127addejin minnha hi wa\u0127da b\u0127all-o\u0127rajn. Matul il-kri\u017ci finanzjarja tal-2008, il-gvern ta&#8217;\u00a0 Lawrence Gonzi &#8211; gvern li x&#8217;u\u0127ud in\u0121ustament xlewh li l-ekonomija kien mexxiha fuq passi li kienu jixb\u0127u dawk tal-Konservattivi tar-Renju Unit &#8211; kien intervjena biex isalva lil dawk in-negozji li kienu ntlaqtu \u0127a\u017cin minn dik il-kri\u017ci. Il-gvern tieg\u0127u ried li kull negozju g\u0127andu jing\u0127ata l-g\u0127ajnuna kollha biex ikompli ja\u0127dem sakemm tg\u0127addi l-kri\u017ci u tista&#8217; tg\u0127id li l-pjan ta&#8217; salvazzjoni kien irnexxa.<\/p>\n<p>I\u017cda l-kri\u017ci tal-2008 tista&#8217; tg\u0127id li kienet biss maltempata \u017cg\u0127ira meta wie\u0127ed iqabbilha mat-terremot li qed ng\u0127addu minnu b\u0127alissa. Il-kri\u017ci tal- <em>coronavirus<\/em> hi bil-wisa&#8217; ag\u0127ar mill-kri\u017ci tal-2008. Hi bil-wisa&#8217; ag\u0127ar mill-interventi ta&#8217; wara l-purtiera tal-\u0127adid li kienu saru fl-ewwel snin tas-snin 80. Hi bil-wisa&#8217; ag\u0127ar mill-kri\u017ci ta\u017c-\u017cejt tas-snin 70. L-ekonomija tad-dinja ilha ma tg\u0127addi minn kri\u017ci b\u0127al din mit-Tieni Gwerra Dinjija &#8216;l hawn.<\/p>\n<p>B\u0127alissa l-gvern je\u0127tie\u0121 li jintervjeni, jmexxi u jikkontrolla l-ekonomija sabiex i\u0127ares mit-ti\u0121rif lill-infrastruttura tag\u0127ha.<\/p>\n<p>Il-gvern je\u0127tie\u0121 li j\u0127allas il-pagi tal-\u0127addiema sakemm dawn ikunu ordnati jibqg\u0127u f&#8217;darhom ming\u0127ajr ma joqg\u0127od jara minn fejn jista&#8217; jiffranka l-ispejje\u017c. Il-gvern g\u0127andu jara li jibqg\u0127u jit\u0127arsu l-vanta\u0121\u0121i kompettivi li gawdiet Malta qabel fe\u0121\u0121et madwar id-dinja l-marda tal-<em>coronavirus<\/em> u dawn g\u0127andhom jibqg\u0127u bla mittiefsa sakemm jasal i\u017c-\u017cmien li jer\u0121g\u0127u ji\u0121u applikati.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/manueldelia.com\/2020\/03\/foreigners-out\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Dan kollu huwa l-oppost ta&#8217; dak li kellu f&#8217;mo\u0127\u0127u Silvio Schembri.<\/a> Minflok inke\u010b\u010bu lill-barranin &#8216;il barra, je\u0127tie\u0121 li naraw li dawn jibqg\u0127u hawn. Je\u0127tie\u0121 li nipperswaduhom jibqg\u0127u hawn g\u0127aliex irridu li Malta &#8211; sa\u0127ansitra anki fi \u017cminijiet diffi\u010bli &#8211; tibqa&#8217; post attraenti g\u0127alihom. G\u0127aliex il-pre\u017cenza tag\u0127hom fil-pajji\u017c hi me\u0127tie\u0121a u l-impenn li kellhom xahar ilu favur is-su\u010b\u010bess ta&#8217; Malta je\u0127tie\u0121 li jkompli jissa\u0127\u0127a\u0127 anki wara li tg\u0127addi l-kri\u017ci. Jekk dawn jitilqu mill-pajji\u017c f&#8217;dan l-istadju, jkollna ner\u0121g\u0127u nibdew mill-\u0121did.<\/p>\n<p>Dan hu minn ewl id-dinja g\u0127al kwalunkwe tip ta&#8217; negozju. Wara l-tg\u0127addi l-kri\u017ci, l-lukandi tag\u0127na je\u0127tie\u0121 li jkunu g\u0127al lest biex ja\u0127dmu: l-koki, l-<em>managers,<\/em> il-\u0127addiema tat-tindif u x-xufiera je\u0127tie\u0121 li jkunu preparati biex jer\u0121g\u0127u jibdew ja\u0127dmu b\u0127allikieku l-<em>coronavirus<\/em> baqa&#8217; ma fe\u0121\u0121 qatt.<\/p>\n<p>Jekk l-impjiegi ta&#8217; dawn il-\u0127addiema ma jit\u0127arsux, jekk dawn jispi\u010b\u010baw barra t-triq g\u0127ax ma jkollhomx minn fejn i\u0127allsu l-kera ta&#8217; darhom, jekk il-banek jitolbu lura ming\u0127andhom il-\u0127las ta&#8217; djun u jekk dawn jit\u0127allew jitilqu mill-pajji\u017c, Malta ma tkun tista&#8217; ter\u0121a&#8217; tie\u0127u r-ru\u0127. U dan biex ma nsemmix li jkun \u0127afna aktar diffi\u010bli li nirpiljaw kemm il-darba l-gvern jippermetti l-g\u0127eluq tal-lukandi.<\/p>\n<p>Semmejt il-lukandi g\u0127aliex dawn huma e\u017cempji li huma ovvji. I\u017cda dan ir-ra\u0121unar japplika g\u0127an-negozji kollha g\u0127aliex kull xog\u0127ol produttiv g\u0127andu rwol ewlieni b&#8217;ri\u017cq il-vijabilit\u00e0 tal-ekonomija tag\u0127na. F&#8217;dan l-istadju ma nistg\u0127ux nippermettu li jitilfu \u0127ob\u017chom l-g\u0127alliema tal-iskejjel tal-istat u dawk privati, l-parrukkiera, l-avukati li ja\u0127dmu fil-qasam tal-li\u0121i tal-avjazzjoni, t-terapisti, x-xufiera tat-<em>taxis,<\/em> il-gwidi tat-turisti, l-i\u017cviluppaturi tal-<em>gaming<\/em>, l-artisti, l-mu\u017ci\u010bisti, d-disinjaturi, l-psikologi u l-iskrivani tal-banek. Ma nistg\u0127u qatt nippermettu l-falliment tan-negozji u t-telfien tat-talenti.<\/p>\n<p>Fi kliem ie\u0127or, ma nistg\u0127ux in\u0127allu lill-marda tal-<em>coronavirus<\/em> teqridilna lill-ekonomija tag\u0127na, <span style=\"display: inline !important; float: none; background-color: #ffffff; color: #333333; font-family: Georgia,'Times New Roman','Bitstream Charter',Times,serif; font-size: 16px; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: left; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; word-spacing: 0px;\">g\u0127alkemm din je\u0127tie\u0121 li titraqqad min\u0127abba l-kri\u017ci.<\/span><\/p>\n<p>Dan ifisser li l-gvern je\u0127tie\u0121 li jordom id-domma tieg\u0127u dwar is-suq. B\u0127alissa s-suq jinsab sospi\u017c u dan jista&#8217; jinqered totalment jekk lin-negozji n\u0127alluhom ig\u0127alqu. <a href=\"https:\/\/timesofmalta.com\/articles\/view\/watch-live-government-to-announce-coronavirus-financial-aid-package.779219\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Jekk il-gvern se jfittex li jintervjeni mill-inqas fl-ekonomija &#8211; u s&#8217;issa hekk jidher li ser jag\u0127mel &#8211;<\/a> se jkun hemm eluf ta&#8217; negozji li jkollhom ig\u0127alqu. <a href=\"https:\/\/timesofmalta.com\/articles\/view\/government-aid-package-will-not-stop-job-losses-chamber-warns.779249\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">U, sa tmiem din il-kri\u017ci, jkun hemm eluf ta&#8217; \u0127addiema qieg\u0127da.<\/a><\/p>\n<p>Il-gvern mhux ser isib tarf tal-kri\u017ci bid-de\u010bi\u017cjoni li \u0127a li jtawwal i\u017c-\u017cmien g\u0127all-\u0127lasijiet ta&#8217; kontijiet li g\u0127andu ji\u0121bor. Il-gvern ma jkunx qed ig\u0127in meta jislef flus lil min ma jkunx jista&#8217; j\u0127allas il-kontijiet. Dan is-self x&#8217;aktarx ikollu l-effett li jkompli jg\u0127arraq li dawn in-nies ta\u0127t l-ilma.<\/p>\n<p>Il-gvern je\u0127tie\u0121 jirrikonoxxi li din il-kri\u017ci m&#8217;hix wa\u0127da tas-soltu u li hi wa\u0127da li g\u0127andha tfisser gwerra totali. L-infrastruttura ekonomika ntiera tal-pajji\u017c g\u0127andha titraqqad g\u0127al \u017cmien temporanju biex il-gvern jikkon\u010bentra fuq il-\u0121lieda kontra l-marda u fuq it-t\u0127aris ta&#8217; sa\u0127\u0127et il-poplu. U ji\u017cbalja minn ja\u0127seb li din il-kri\u017ci ser tintemm wara biss ftit \u0121img\u0127at. X&#8217;aktarx li t-taqtieg\u0127a kontra l-marda se tibqa&#8217; g\u0127addejja tul il-bi\u010b\u010ba l&#8217;kbira tas-sena 2020.<\/p>\n<p>In-negozji li huma b&#8217;sa\u0127\u0127ithom, il-gvern ma jistax jippermettilhom li jg\u0127alqu. Je\u0127tie\u0121 li l-gvern ida\u0127\u0127al idejh f&#8217;butu biex jara li l-ekonomija tibqa&#8217; \u0127ajja. Kull \u0127addiem g\u0127andu jibqa&#8217; jir\u010bievi s-salarju tieg\u0127u u l-gvern m&#8217;g\u0127andux biss jintervjeni biex jiggarantixxi l-\u0127lasijiet lura ta&#8217; self. G\u0127andu wkoll jintervjeni biex i\u0127allas dawn id-djun sakemm in-negozji li jirpiljaw u jkollhom minn fejn i\u0127allsuh.<\/p>\n<p>Mhux bi\u017c\u017cejjed li l-gvern jimpenja ru\u0127u li j\u0127allas kwint, terz jew nofs is-salarji. Negozju li ma jkollux xog\u0127ol m&#8217;huwiex f&#8217;po\u017cizzjoni li jibqa&#8217; j\u0127allas nofs is-salarju g\u0127al \u017cmien indefinit. Fil-fatt ma jkunx f&#8217;po\u017cizzjoni li j\u0127allas is-salarju u huwa proprju hawn fejn g\u0127andu jintervjeni l-gvern.<\/p>\n<p>Il-gvern je\u0127tie\u0121 li jkun il-garanti a\u0127\u0127ari u je\u0127tie\u0121 li jintervjeni biex jara li n-negozji ma jfallux, li dawk li jiggarantixxu t-tkomplija tan-negozju ma jfallux u li l-bankiera tag\u0127hom ma jfallux.<\/p>\n<p>Wara kollox, wara li tg\u0127addi l-kri\u017ci, kif qatt jista&#8217; jirpilja suq ming\u0127ajr banek, ming\u0127ajr kumpanniji tal-assikurazzjoni, ming\u0127ajr negozji u ming\u0127ajr \u0127addiema?<\/p>\n<p>G\u0127aldaqstant il-gvern je\u0127tie\u0121 li jag\u0127mel aktar passi milli g\u0127amel il-biera\u0127. Je\u0127tie\u0121 li jo\u0127ro\u0121 aktar flus milli s&#8217;issa wieg\u0127ed li bi \u0127siebu jo\u0127ro\u0121. \u0126u\u0121\u0121ie\u0121a kbira ma tista&#8217; qatt titfiha b&#8217;erba&#8217; bramel ilma biss. Tkun trid ir-ri\u017corsi kollha li jkunu g\u0127ad-dispo\u017cizzjoni tieg\u0127ek biex tkun tista&#8217; teg\u0127leb kri\u017ci ta&#8217; din in-natura. U dan huwa \u017cmien \u0121ustifikat li nag\u0127mlu dak kollu li je\u0127tie\u0121 biex nirb\u0127u din il-gwerra akkost li niddejnu bil-kbir.<\/p>\n<p>Meta niftakar li Robert Abela sabha bi tqila sa\u0127ansitra li jordna l-g\u0127eluq tal-<em>gyms<\/em>, bejni u bejn ru\u0127i ma stajtx nimma\u0121ina x&#8217;ser jag\u0127mel meta ji\u0121i biex jie\u0127u dawk id-de\u010bi\u017cjonijiet li tassew huma me\u0127tie\u0121a. Edward Scicluna jinsab inge\u017cwer b&#8217;mantell neoliberali li tant idejjaq lil Mario Vella. U niddubita kemm Silvio Schembri jaf dwar it-Tieni Gwerra Dinjija u dwar ir-realtajiet ekonomi\u010bi li \u0121\u0121ib mag\u0127ha l-gwerra.<\/p>\n<p>Malta tinsab f&#8217;idejn dawn in-nies. Pajji\u017cna qed jitmexxa&#8217; minn Robert Abela u minn dawk ta&#8217; madwaru fl-ag\u0127ar \u017cmien fl-istorja ekonomika moderna.<\/p>\n<p>Dan il-fatt wa\u0127du jqanqalli nkwiet f&#8217;mo\u0127\u0127i aktar mill-inkwiet dwar l-epidemija.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kanzunetta li kiteb Mario Vella &#8211; bniedem li jiddeskrivi lilu nnifsu b\u0127ala anarkista &#8211; tibda b&#8217;talba: \u201cAlla lliberani minn dil-pjaga kiefra neoliberali\u201d. Fil-kanzunetta huwa jilmenta dwar il-fehma ta&#8217; w\u0127ud li s-swieq g\u0127andhom il-\u0127ila jsibu tarf ta&#8217; kollox, li negozji li jkunu zopop g\u0127andhom jit\u0127allew jerfg\u0127u u li l-g\u0127eluq tag\u0127hom ikun ta&#8217; \u0121id g\u0127all-komunit\u00e0. Jilmenta wkoll [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":88405,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88408\/"}],"collection":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/"}],"about":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post\/"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1\/"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/comments\/?post=88408"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88408\/revisions\/"}],"predecessor-version":[{"id":88415,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88408\/revisions\/88415\/"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/88405\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/?parent=88408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/?post=88408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/manueldelia.com\/mt\/wp-json\/wp\/v2\/tags\/?post=88408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}